Impressionisme: licht, kleur en het moment

Het impressionisme is misschien wel de meest geliefde kunststroming uit de geschiedenis. Zonnige tuinen, glinsterend water en mensen op een terras: het impressionisme schildert het gewone leven in helder licht, met losse toetsen die van dichtbij bijna chaotisch lijken en van een afstand tot leven komen. Hieronder lees je wat deze stroming is, hoe je haar herkent en wie de schilders waren die haar groot maakten.

Wat is impressionisme?

Het impressionisme ontstond in Frankrijk in de jaren 1860 en 1870, als reactie op de strenge, gladde schilderkunst van de academie. Een groep jonge schilders wilde niet langer historische en mythologische taferelen in het atelier naschilderen, maar de werkelijkheid van alledag, buiten, in het echte licht. Ze trokken de natuur in met hun verf en vingen de indruk van een moment: het was hun niet om de exacte details te doen, maar om de sfeer.

De naam is eigenlijk per ongeluk ontstaan. Toen Claude Monet zijn schilderij Impression, soleil levant (1872) toonde, gebruikte een spottende criticus het woord impressie om de losse, onaffe stijl te bekritiseren. De schilders namen het etiket trots over. In 1874 hielden ze in Parijs hun eerste eigen tentoonstelling, los van de officiële Salon, en daarmee was het impressionisme als kunststroming geboren.

Niet het verhaal telde, maar het licht van één enkel moment.

Het impressionisme staat aan het begin van de moderne kunst. Wie de verdere ontwikkeling wil volgen, van deze losse toets tot het abstracte vlak, leest meer in onze gids over kunststromingen.

Kenmerken van het impressionisme

Je herkent het impressionisme aan een aantal duidelijke keuzes die de schilders deelden:

• Losse, zichtbare penseelstreken. De verf werd snel en in korte toetsen aangebracht, zonder de oppervlakken glad te strijken. Daardoor lijkt een impressionistisch doek te trillen van leven.
• Licht als hoofdpersoon. Impressionisten waren gefascineerd door hoe licht een tafereel verandert. Monet schilderde dezelfde hooibergen en kathedraal keer op keer, op verschillende uren en in verschillende seizoenen.
• Heldere, pure kleuren. In plaats van te mengen op het palet zetten ze losse kleurtoetsen naast elkaar, zodat je oog ze als het ware zelf mengt.
• Schilderen in de open lucht. Dankzij verf in tubes konden de schilders het atelier verlaten en buiten werken, en plein air.
• Alledaagse onderwerpen. Tuinen, rivieren, stations, cafés en het moderne stadsleven van Parijs vervingen de heldhaftige scènes van vroeger.

Samen maken deze kenmerken het impressionisme tot een uitgesproken zintuiglijke stroming: je voelt de warmte van de zon en de beweging van het water bijna alsof je er zelf staat.

Beroemde impressionisten

De kern van de beweging bestond uit een handvol schilders die elkaar in Parijs kenden en samen tentoonstelden. Een paar namen mag je niet missen.

Claude Monet geldt als het boegbeeld van het impressionisme. Zijn waterlelies, zijn tuin in Giverny en zijn series van hooibergen en de kathedraal van Rouen tonen als geen ander zijn obsessie met licht. Wil je meer over zijn leven en werk weten, lees dan zijn portret van Claude Monet.

Pierre-Auguste Renoir schilderde warme, levenslustige taferelen vol mensen, dans en zonlicht, zoals zijn beroemde Bal du moulin de la Galette. Edgar Degas koos vaak voor het theater en de balletzaal; zijn danseressen, vastgelegd in verrassende standen en standpunten, horen tot de bekendste beelden van de stroming. Camille Pissarro was de oudere, verbindende figuur van de groep, een meester van landschappen en stadsgezichten die als enige aan alle impressionistische tentoonstellingen meedeed. En Berthe Morisot, een van de centrale vrouwen van de beweging, bracht met haar luchtige, intieme taferelen van het huiselijke leven een eigen, verfijnde stem in.

Wil je nog meer gezichten bij de schilderkunst ontdekken, blader dan door onze verzameling portretten van beroemde kunstenaars. Zo zie je hoe het impressionisme paste in een veel grotere stroom van vernieuwing die de moderne kunst zou bepalen.

Veelgestelde vragen