Wat is pop art? Van Andy Warhol tot Herman Brood

Een soepblik aan de museumwand, een stripplaatje uitvergroot tot manshoog formaat, het gezicht van een filmster eindeloos herhaald in schreeuwende kleuren: welkom in de wereld van de pop art. Deze kunststroming gooide in de jaren vijftig en zestig het idee van wat kunst hoorde te zijn radicaal overhoop. In plaats van zich af te wenden van de alledaagse wereld omarmde pop art juist de reclame, de supermarkt en de televisie. In dit verhaal ontdek je wat pop art is, hoe ze ontstond en welke kunstenaars de stroming groot maakten, van Andy Warhol tot de Nederlandse Herman Brood.

Hoe pop art ontstond

Pop art kwam op in een tijd van welvaart en wederopbouw. Na de Tweede Wereldoorlog groeide de consumptiemaatschappij snel: er kwamen meer producten, meer reclame en meer televisie. Voor een nieuwe generatie kunstenaars was die wereld van massaproductie en massamedia geen aanleiding tot afkeer, maar tot fascinatie.

De stroming ontstond ruwweg gelijktijdig in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. De term pop art verwijst naar populaire cultuur. Waar veel naoorlogse kunst abstract en zwaarmoedig was, koos pop art voor herkenbare beelden, heldere kleuren en een toegankelijke, bijna vrolijke uitstraling. Daarmee plaatste de stroming zich in een lange reeks van vernieuwende kunststromingen die telkens opnieuw definieerden wat kunst kon zijn.

De kenmerken van pop art

Pop art is vrij makkelijk te herkennen zodra je de kenmerken kent. De stroming put haar onderwerpen uit de alledaagse, commerciële wereld en presenteert die op een manier die je doet glimlachen en tegelijk aan het denken zet.

• Alledaagse en consumptiebeelden: producten, verpakkingen, reclame en stripverhalen vormen het uitgangspunt.
• Felle, vlakke kleuren: de stroming houdt van knallend rood, geel en blauw, vaak zonder subtiele overgangen.
• Herhaling en seriematigheid: hetzelfde beeld keert terug, een knipoog naar de massaproductie.
• Beroemdheden als onderwerp: filmsterren, muzikanten en bekende gezichten worden tot icoon verheven.

Pop art haalde de supermarkt en de televisie het museum binnen, en niets was daarna meer hetzelfde.

Andy Warhol: het gezicht van de stroming

Geen naam is zo verweven met pop art als die van Andy Warhol. De Amerikaanse kunstenaar begon zijn loopbaan in de reclamewereld, en die achtergrond zie je terug in al zijn werk. Beroemd werden zijn schilderijen van Campbell’s-soepblikken, waarmee hij een doodgewoon supermarktproduct tot kunst verhief.

Warhol omarmde de zeefdruktechniek, waarmee hij beelden snel en in series kon herhalen. Zijn portretten van Marilyn Monroe, in steeds wisselende, felle kleurcombinaties, werden wereldberoemd. Door beroemdheden eindeloos te herhalen, liet hij zien hoe de massamedia gezichten tot consumptieartikel maakten. Zijn atelier, dat hij The Factory noemde, werd een ontmoetingsplek voor kunstenaars en muzikanten.

Roy Lichtenstein en het stripverhaal

Naast Warhol geldt Roy Lichtenstein als een sleutelfiguur. Hij liet zich inspireren door stripverhalen en vergrootte losse panelen uit tot enorme schilderijen. Kenmerkend zijn de zogenoemde Ben-Day-stippen, de drukpuntjes waarmee in goedkope strips kleurvlakken werden opgebouwd. Lichtenstein schilderde die stippen met de hand na, compleet met spreekballonnen en uitroepen.

Zijn werk roept de vraag op waar de grens ligt tussen lage en hoge cultuur. Door een commercieel stripbeeld op museumformaat te brengen, dwong hij de kijker dat onderscheid te heroverwegen. Het is precies dat soort spel met verwachtingen dat pop art zo invloedrijk maakte.

Pop art in Nederland: Herman Brood

Ook in Nederland kreeg de popgeest voet aan de grond, en daar is één naam onlosmakelijk mee verbonden: Herman Brood. Bekend als muzikant, maar minstens zo productief als beeldend kunstenaar, bracht hij de energie van de straat en het podium naar het doek.

Brood schilderde snel, intuïtief en met felle kleuren. Zijn werk zit vol gezichten, dieren, sterren en woorden, vaak in een rauwe, spontane stijl die de rock-‘n-rollenergie van zijn muziek weerspiegelt. Net als de Amerikaanse popartiesten putte hij uit de populaire cultuur, maar dan met een onmiskenbaar Nederlandse, eigenzinnige toon. Wie meer wil weten over zijn leven en werk, vindt op de pagina over Herman Brood een uitgebreider portret.

Waarom pop art nog altijd aanspreekt

Pop art voelt zelfs decennia later nog verrassend actueel. In een wereld die overspoeld wordt door reclame, beeldcultuur en beroemdheden, raakt de stroming een gevoelige snaar. Ze laat zien hoezeer onze blik gevormd wordt door de beelden om ons heen, en doet dat met humor en kleur in plaats van met een opgeheven vinger.

Of je nu kijkt naar Warhols soepblikken, Lichtensteins strippanelen of Broods explosieve doeken, telkens herken je dezelfde houding: de gewone wereld is het waard om verbeeld te worden. Daarmee blijft pop art een van de toegankelijkste en meest invloedrijke stromingen uit de twintigste eeuw, en een uitnodiging om met andere ogen naar het alledaagse te kijken.

Veelgestelde vragen